Joeri Brusselle – Village Phone Nigeria

Village Phone Nigeria

 Dit beeldfragment geeft een duidelijk voorbeeld van een marktoplossing voor armoede. Het project dat besproken wordt, is gebaseerd op het Grameen Phone-programma in Bangladesh waarbij men armere afgelegen gebieden toegang verschaft tot communicatietechnologieën. Heel concreet komt het er op neer dat men de nodige technologie voorziet voor mobiel telefoonverkeer en dat men bepaalde vrouwen in het dorp een kleine lening geeft waarmee ze een gsm kunnen kopen. Deze phone ladies starten vervolgens hun eigen kleine onderneming op, waarbij ze hun gsm-dienst tegen een vergoeding aanbieden aan de andere dorpsbewoners.   

De primaire doelstelling van het Village Phone Project (VPP) is volledige gemeenschappen productiever te maken. Hierbij gaat men er van uit dat betere communicatiemogelijkheden en grotere verbondenheid met elkaar de productiviteit van landbouwers en handelaars kan verbeteren. Een simpel voorbeeld kan dit duidelijk maken: Wanneer een verkoper bepaalde goederen nodig heeft maar niet weet of zijn leverancier die in voorraad heeft kan hij, via de phone ladies, daarvoor bellen. Zonder telefoon zou de verkoper persoonlijk naar de leverancier moeten gaan, met de kans dat de producten niet in voorraad zijn. De verkoper zou hierdoor een halve dag of meer verliezen, aangezien hij al die tijd geen productieve arbeid heeft kunnen verrichten.   

In het videofragment komen enkele voordelen van het project duidelijk aan bod. We zien twee getuigenissen van phone ladies die dankzij het VPP hun eigen bedrijfje konden opstarten en zo over een veel hoger inkomen kunnen beschikken dan vroeger. De lening die ze afsloten konden ze gauw terugbetalen waardoor ze nu zelf eigenaar zijn van de gsm en de antenne. De ene vrouw beschikt zelfs over een eigen bureau en heeft twee extra vrouwen moeten aanwerven om haar telefoonservice aan te bieden. Dit voorbeeld maakt duidelijk dat het programma potentieel heeft directe werkgelegenheid te creëren. Bovendien stelt men vast dat de status van dit soort vrouwen, die voorheen een zeer laag inkomen hadden, vaak sterk stijgt, waardoor hun zelfbeeld sterk omhoog gaat. Hoewel we ons de vraag kunnen stellen of het aanbieden van telefoondiensten erg arbeidsintensief is, zijn er in Nigeria toch al driehonderd phone ladies actief in 2007 en streeft men er naar dit cijfer tegen 2009 te verhogen tot 15 000. Men hoopt hierbij het voorbeeld van Bangladesh te volgen waar momenteel 280 000 dorpstelefoons beschikbaar zijn in ongeveer 55 000 dorpen.   Men kan zich natuurlijk de vraag stellen of de armen echt wel nood hebben aan telefoondiensten en of ze hun geld niet beter aan iets anders zouden besteden. Ik denk dat dit argument ontkracht wordt door de grote vraag naar de telefoondiensten. Mochten landbouwers, handelaars of gewone dorpelingen geen voordeel ondervinden van deze diensten, zou de vraag uiteraard ook terugvallen. Vooral in dorpen waar voorheen geen enkele telefoon voor handen was, denk ik dat het village phone project een grote impact kan hebben op de gemeenschap. Wanneer bijvoorbeeld iemand ziek wordt, moet men geen halve dag lopen om een dokter te bereiken. Daarnaast vermeldt men in het fragment dat VPP dorpen openstelt aan de wereld. Hiermee bedoelt men dat de contacten die men heeft nu verder reiken dan de eigen gemeenschap en dat men nu ook contacten heeft in de stad en andere streken van het land. Dit kan voordelen met zich meebrengen en de productiviteit verhogen. Zo stelt men vast dat landbouwers nu beter op de hoogte zijn van marktprijzen, zodat leveranciers een eerlijke prijs moeten vragen. Daarnaast weet men beter naar welke producten een grote vraag is, zodat men de geteelde gewassen daar op kan afstemmen. Onderzoek toont ook aan dat het meeste telefoongebruik inderdaad economisch of financieel gerelateerd is, dit is vooral het geval bij de zeer arme bevolking. Daarnaast telefoneren de zeer armen vooral voor gezondheidsproblemen en de minder arme groep vooral voor familiale zaken en overschrijvingen uit het buitenland (remittances).   

De meeste kritiek op het VPP komt uit de hoek die grote vragen heeft bij microkredieten. Het VVP werkt inderdaad met leningen, waardoor de phone ladies hun bedrijfje kunnen opstarten. Hierdoor is de kritiek die van toepassing is op de microkredietverstrekking ook geldig op het VPP. Veel aangehaalde argumenten zijn: te hoge interestvoeten, geen doorstroming tot de aller armsten, consumptiedoeleinden i.p.v. investeringen enz. Het is dan ook belangrijk dat men bij het verlenen van krediet aandacht heeft voor deze potentiële negatieve gevolgen. Bovendien is het bij het VPP belangrijk dat men op de steun van de overheid kan rekenen. De moeilijkheden die men bij het instaleren van communicatietechnologie in afgelegen gebieden ondervindt, hebben meestal weinig te maken met technische obstakels, maar eerder met politieke problemen. De overheden kunnen het VPP bijvoorbeeld verhinderen gebruik te maken van bestaande telecommunicatietechnologieën, omdat bestaande telefoonmaatschappijen, die vaak in overheidshanden zijn, vrezen voor stijgende concurrentie en een daling van hun inkomsten.   

Het VPP redeneert duidelijk vanuit een ‘empowerment-strategie’ waarbij men de armen in staat wil stellen via de markt en vanuit hun eigen initiatief iets aan hun armoede te doen. Hoewel de gevolgen vaak kleinschalig zijn, denk ik dat het VPP kan bijdragen aan een daling van de armoede in bepaalde afgelegen gebieden. Naast de directe tewerkstelling en een stijging in het inkomen van de phone ladies denk ik dat verhoogde communicatiemogelijkheden inderdaad tot een stijgende productiviteit van plaatselijke ondernemers en landbouwers kan leiden Bovendien wordt het dagelijkse leven iets makkelijker en heeft men meer voeling met de buitenwereld. Toch mag men ook geen wonderen verwachten van dit soort projecten. Kleinschalige ondernemers mogen dan wel productiever worden, toch moeten ze vaak nog operen in een sterk competitieve markt, waardoor hun inkomen vaak vrij bescheiden blijft. Volgens mij leidt het VPP voor de meeste mensen, met uizondering van de phone ladies, dan ook enkel tot een kleine verbetering van hun levensomstandigheden, maar niet tot een drastische daling van hun armoede.   

Ondanks de positieve gevolgen op lokaal vlak, is het duidelijk dat men bij dit soort microprojecten niet op zoek gaat naar de diepere oorzaken van armoede. Men zoekt oplossingen binnen de neoliberale marktideologie, zonder zich af te vragen of de huidige globalisering en het kapitalistisch systeem niet aan de basis liggen van de armoede. Men kan dan ook de indruk hebben dat men met dit soort projecten eerder aan armoedebestrijding doet dan aan echte ontwikkeling. Men aanvaardt m.a.w. dat armoede structureel is en inherent aan de huidige kapitalistische globalisering, maar men bestrijdt dit liever dan echt iets aan het systeem te veranderen.  

Studie die de werking van VPP onderzoekt in Bangladesh:  Village Pay Phones and Poverty Reduction: Insights from a Grameen Bank Initiative in Bangladesh, Bayes A., Von Braun J. & Akhter R., 1999, ZEF Discussion Papers on Development Policy, Bonn, June 1999