Nieke Nouwen: Microcredit: Solution to poverty or false ‘Compassionate Capitalism?

 Microcredit: Solution to Poverty or False ‘Compassionate Capitalism?’ (Nieke Nouwen)

Commentaar van Nieke Nouwen op een beeldfragment.

Link beeldfragment: http://nl.youtube.com/watch?v=Vf9ioT4iKcM

of http://www.democracynow.org/2006/12/13/microcredit_solution_to_poverty_or_false

Het debat uit bovenstaand beeldfragment past mijn inziens volkomen in het kader van deze blog. Is armoede een structureel probleem of is het eerder een marktprobleem? De deelnemers aan het debat, Susan Davis en Vandana Shiva laten hun verschillende visies hieromtrent horen in het filmpje.

Susan Davis, medegrondlegger en aandeelhouder van de Grameen Bank en adviseur van het ILO, pleit voor de microfinanciering als oplossing voor de armoedeproblematiek. Vandana Shiva, een befaamd fysica, ecologiste, milieu-activiste en ontwikkelingsdenker die in 1993 de Right Livelihood Award won, heeft haar twijfels bij het verschaffen van microkredieten als wapen in de strijd tegen wereldwijde armoede.

Terwijl heel de wereld Muhammad Yunus en zijn innovatieve methode van armoedereductie prijst, duiken er hier en daar enkele kritische stemmen op omtrent de gelauwerde microkredieten in de ontwikkelingslanden. Vandana Shiva is een dergelijke kritische stem. Zij wijst erop dat we er niet vanuit mogen gaan dat het leveren van kleine leningen aan armen een adequate oplossing is voor alle soorten van armoede in alle omstandigheden. Shiva noemt het een oplossing die wel zou kunnen werken binnen een specifieke context, maar ziet het zeker niet als een middel waarmee de algemene armoede uit de wereld wordt gebannen. Om haar argument kracht bij te zetten, haalt ze drie contexten aan, waarbinnen volgens haar microkredieten weinig kans tot slagen hebben.

Voor de beschrijving van de eerste context reikt Shiva een voorbeeld uit  India aan. Onder invloed van het huidige economische beleid en de massale buitenlandse directe investeringen in onroerende goederen, worden de Indiase boeren ontnomen van hun gronden. Deze ernstige problematiek kan niet zomaar opgelost worden door deze boeren een lening aan te bieden. Een oplossing die de landrechten van deze boeren respecteert en waarbij de eigendommen van de armen niet beschouwd worden als iets dat gewoon door de rijke elite opgeëist kan worden, is essentieel in de strijd tegen armoede.Een tweede context waarmee Shiva wil aantonen waarom microfinanciering niet dé oplossing is van armoedeprobleem, is deze waarbij armen door de leningen in een ‘debt trap’ vast komen te zitten. Microkredieten dwingt armen immers toe te treden tot het risicovolle economische systeem, waarbij ze permanent afhankelijk worden van banken.  Ten derde wijst Shiva op het feit dat microkredieten, tenminste in India, autonome producenten kan transformeren tot afhankelijke consumenten. ‘Unilever’ heeft beslag gelegd op het gehele microkredietsysteem in Madhya Pradesh. De ‘commercialisering’ van de armen heeft ervoor gezorgd dat vrouwen die vroeger hun eigen zeep en voedsel produceerden, nu goedkope verkopers zijn voor ‘Unilever’. Microkredieten hebben in deze case allesbehalve gezorgd voor empowerment van vrouwen en heeft hen in tegenstelling beroofd van hun productieve capaciteiten.

Susan Davis blijft echter overtuigd van de positieve effecten die microkredieten kunnen hebben op de ‘livelihood’ van armen. Microkredieten kunnen volgens haar voor een bredere ontwikkeling zorgen omdat ze armen voorzien van de nodige ‘assets’ zodat ze uit de armoede kunnen stappen. Verder haalt Davis nog een ander punt aan dat een moment van discussie waard is.

we’re all playing in a global arena, where capitalism is the dominant form. It’s like capital is oil to the engine, right? So that’s why we’re saying if poverty is a disease, then microfinance is a good vaccine”. 

Met dit citaat tonen we aan dat de aanhangers van de microfinanciering de oplossing van armoede zoeken binnen het huidige marktsysteem. Microfinanciering geeft een actieve participerende rol aan armen en schakelt hen in binnen het marktsysteem. Op deze manier wordt armoede in principe dus ‘gemanaged’ . Binnen het microfinancieringsdiscours wordt armoede dus beschouwd als een marktprobleem.

Shiva zoekt de oplossing voor de wereldwijde armoede allesbehalve binnen het bestaande marktsysteem. In haar betoog pleit ze voor een kader dat verder gaat dan het kapitalisme. Ze beklaagt het feit dat de kapitalistische visie doordringt tot elke sfeer van ons leven en dat ook de ontwikkelingssamenwerking gefixeerd is op kapitaal en economische groei. Het hedendaagse economische groeimodel levert immers duizenden miljarden dollar aan bedrijfswinsten op terwijl het miljarden mensen veroordeelt tot armoede. Het is aldus het kapitalisme dat ervoor gezorgd heeft dat armoede bestaat en om tot ontwikkeling over te gaan moeten we verder gaan dan het kapitalisme. Of om het in haar eigen woorden te zeggen: It is not capitalism, but countering the logic of capitalism (…)’ . Armoede kan enkel en alleen maar beëindigd worden door het uitschakelen van het systeem dat armen berooft van hun gemeenschappelijke rijkdommen, levensonderhoud en inkomens.  

Verder pleit Shiva ervoor de strijd tegen armoede aan te gaan vanuit een mensenrechtendimensie. Ze beschouwt toegang tot water, land, jobs en andere basisbehoeften als fundamentele rechten van de mens en vind dat ontwikkelingstrategieën ook opgesteld moeten worden vanuit dit principe. Deze rechten kunnen volgens Shiva eenvoudigweg niet vervangen worden door krediet. Shiva biedt een interessante interpretatie aan van het armoedeprobleem. Microkredieten kunnen volgens haar geen oplossing bieden in de strijd tegen armoede. Op het diepgaande betoog van Shiva, had Davis, als aanhangster van microkrediet geen adequaat antwoord klaar. Zij bleef pleiten voor microkrediet als oplossing voor de wereldwijde armoede.

Hoewel ik ook inzie dat microkrediet op een laag niveau, in bepaalde contexten, mensen kan helpen stap voor stap de armoede de rug toe te keren, moet er mijn inziens meer gebeuren, op structureel niveau om armoede en sociale exclusie definitief de wereld uit te bannen. De tekorten die microkredieten vertonen werden meermaals bevestigd door onderzoeken en werden ook in deze blog al vermeld (hier ga ik dus niet verder op in gaan). De huidige internationale armoedestrategie moet afstappen van deze exclusieve gerichtheid op economische groei en kapitaal en moet meer aandacht schenken aan structurele oorzaken van armoede. Beginnend vanuit een principe van sociale gelijkheid, solidariteit en gelijke machtsverhoudingen tussen noord en zuid, moet de mondiale strijd tegen armoede aangevat worden. Naar mijn mening sluit deze laatste gedachtegang volledig aan bij de mensenrechtendimensie van armoede van Shiva. Toegang tot water, onderwijs, gezondheidszorg, energie, sociale voorzieningen, banen en kapitaal zijn fundamentele rechten van elke wereldburger en vanuit dit principe moet de internationale gemeenschap zijn verantwoordelijkheid opnemen om armoede coherent te aan te vechten.

Wel beoordeel ik de argumenten van Shiva als eerder ‘zweverig’. Na het bekijken van het debat stelde ik met intuïtief de vraag hoe zij deze ‘going beyong capitalism’ concreet invulling wil geven. Verder wijkt mijn mening op dit vlak ook af van de hare. Hoewel ik ermee eens ben dat structurele aanpassingen aan de hand van overheidsinvesteringen essentieel zijn voor ontwikkeling, geloof ik dat hiervoor geen nieuw politiek-economisch denkkader moet ontstaan. Sociale mondiale ontwikkeling kan aangezet worden binnen het kapitalistische denkkader met wel een duidelijke, rechtlijnige en invloedrijke sociale onderstroom. 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: